TAMTAM objektentheater

Afgedankte voorwerpen als inspiratie

Iedereen heeft wel ergens een bakje, doosje of laatje met dingen die op het eerste gezicht waardeloos en vaak kapot zijn. Bewaard omdat ze nog wel een keer van pas kunnen komen, of omdat ze een herinnering zijn aan een bijzonder moment.

Dat is bij Gérard Schiphorst (1955) en Marije van der Sande (1956) flink uit de hand gelopen. Al sinds hun jeugd hebben ze moeite gehad met het weggooien van dingen, ook al waren ze oud of versleten. Aanvankelijk uit een soort animisme, een geloof dat de dingen een ziel hebben, later uit onvrede met overconsumptie en overproductie. Inmiddels hebben ze een grote loods in het oude Deventer havengebied tot hun beschikking voor de immer groeiende verzameling gevonden voorwerpen. Deze uitgebreide collectie objecten is de inspiratiebron geworden voor een unieke vorm van theater waarmee ze nationaal en vooral ook internationaal waardering oogsten. Het zijn twee veelzijdige kunstenaars die niet alleen in het theater, maar ook in beeldende kunst, video, muziek en literatuur actief zijn.

23 Landen

Met hun bijzondere beeldende voorstellingen speelden ze in 20 landen, op festivals van diverse disciplines, in theaters, op zomerfestivals, op scholen en op allerlei bijzondere locaties. In België, Bulgarije, Brazilië, Canada, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Ierland, Italie, Noorwegen, Letland, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal, Roemenie, Spanje, Suriname, Tenerife, U.S.A., Zuid Afrika, Zweden, Zwitserland en Nederland natuurlijk. En binnenkort Noorwegen als 22ste land.

Van een buurthuis in Roelofarendsveen tot de Documenta in Kassel.
Van het World Trade Centre Plaza in New York tot de sloppenwijken van Johannesburg.

Van popfestivals als Glastonbury en Lowlands tot de tot minitheatertje verbouwde koninklijke loge van de Amsterdamse Stadsschouwburg.

En sinds een aantal jaren ook in de eigen theatertent Objectomania. (volledige festivallijst op www.tamtamtheater.nl)

 

32 Jaar
Sinds 1979 werken ze samen als theatermakers. 32 Jaar producties die een synthese zijn tussen verschillende disciplines: visueel theater, objectenspel, beeldende kunst, muziek en video. Met een grote rol voor innovatieve gebruik van techniek en lowtech special-effects.
Ze worden in buitenlandse recensies geroemd om de fijnzinnigheid, de originaliteit, de absurde humor en de beeldende kwaliteit van hun producties. Ter gelegenheid van hun 30 jarig jubileum werden ze beiden benoemd tot ridder in de orde van Oranje Nassau.
Hun voorstellingen hebben zeer verschillende verschijningsvormen, van zeer abstract en technisch tot erg eenvoudig en low-tech. Samen met een wisselend aantal medewerkers, stagiaires en vrijwilligers ontwikkelen en maken zij beiden in hun theaterwerkplaats in het Deventer Havenkwartier bijna alle onderdelen van de producties. Vanuit de overtuiging dat alle elementen van een voorstelling een onderdeel zijn van de theatertaal.

Repertoire
Bijzonder is ook dat ze een kleinschalig repertoiregezelschap zijn, dat zowel voor volwassenen als voor jeugd en jongeren optreedt. Ze spelen meerdere voorstellingen door elkaar en spelen die ook vaak vele seizoenen door, om te kunnen voldoen aan de vraag van buitenlandse festivals.
Door het principe van permanente regie blijven de stukken zich ontwikkelen en gaan ze pas van het repertoire als er geen verandering meer in zit. Zoals ze geen spullen wegooien zo worden voorstellingen dus ook niet snel afgedankt.

Eigen stijl
Het resultaat van 32 jaar onderzoek naar een eigen stijl is duidelijk waarneembaar in de voorstellingen. Tekst is bijna overbodig en materiaal en beeld vertellen daarom het verhaal met een subtiele dosis zwarte en absurde humor. Daarbij zijn ook de door Gérard Schiphorst op maat gecomponeerde muziek, de geluidseffecten, de decortrucages en de vaak ingenieuze belichting belangrijk. Het verrassende gebruik van herkenbare voorwerpen levert, samen met een originele beeldende humor, een interesse in filmische trucages en een voorliefde voor het op het verkeerde been zetten van het publiek, een bijzondere theatervorm op.De kleine schaal van de meeste voorstellingen zorgt voor een ongekend intieme theaterervaring.

Pers
De voorstellingen worden vaak enthousiast ontvangen door de recensenten, die vaak blij verrast zijn iets te zien wat nog niet eerder was vertoond. Onderstaand een aantal persreacties over de producties van de laatste jaren.

Over No Problem or the secret life of objects:

"Met deze vorm van beeldend theater en het talent van deze spelers lijkt alles mogelijk. (...) Hier krijgt beeldende kunst een werkelijk theatrale vorm met een inhoud die er toe doet. " Marjan Buijs, Volkskrant

Over Royal Suitcase Theatre:
"Eenmaal binnen is de toeschouwer overgeleverd aan een heerlijk pandemonium van puberale grollen, onrustbarende klankcollages en stuitende visuele vondsten. (...) Wat het duo levenloze objecten aandoet, is een lust voor oog en oor.(...) wie een pleeborstel kan omtoveren in gitaargod Jimi Hendrix verdient een ereplaats op de Boulevard." (Brabants Dagblad)

"Hoe men huishoudelijke artikelen een nieuwe aura geven kan,tonen ze in de beste traditie van Marcel Duchamp of Tomi Ungerer" (Fürther Zeitung (D))

Over Beer:
"The youngest festival-goers this year have one of the biggest treats (...)The only human on stage is the instantly engaging Marije van der Sande who moves her little cast around with a lively sense of fun.(...) A quiet, gentle show like a vivid picturebook come to life." The Irish Times, Dublin Theatre Festival

"Garantie für Poëtisches Kindertheater (...)Das TAMTAM objektentheater aus die Niederlände zeigt zie sowas gemacht werd,(...)wunderschön" Erlanger Nachrichten

"Beer, het verhaal van een held is een intieme poëtische voorstelling die nauw aansluit bij de belevingswereld van jonge kinderen.

De eenvoudige voorstelling wordt op het kleine podium zo sprookjesachtig gestalte gegeven, dat het voor veel kinderen net moet zijn alsof er een prentenboek tot leven komt." Leeuwarder Courant

"Pas plus d'une vingtaine de centimètres. Mais qu'elle est attacante et amusante! (...)Le spectacle, servi par les illustrations et variations sonores savamment dosées, a la puissance de l'imaginaires de l'enfant qui transforme la grise réalité en un terrain d'expériences fascinantes."  L'Alsace

"Hommage au jeu et a l'enfance (...)Les adults présents auront aussi apprécié le texte élaboré dans un français delicat, et la parfaite diction de l'actrice" Dernières Nouvelles d'Alsace

"Zauberei auf dem Dachboden (...) Sie nimmt die kleinen und die grossen Zuschauer mit auf einen bezaubernde Phantasiereise. (...)eine wunderbare musikalische Inszenierung von Gérard Schiphorst, die die Geschichte mal atmosphärisch verdichtet oder dramatisch zuspitzt. Man kann deutlich spüren, wie sich der kleine Bär fühlt. (...) Stürmischer Beifall war der verdiente Lohn für die kleine niederländische Theatertruppe" Tagesspiegel Potsdam

 

Over To have Or Not To Have:
"Dit Shakespeareaanse sprookje, met in de hoofdrollen enkel roestig archaïsch keukengereedschap, is een ode aan de kinderlijke verbeeldingskracht.( ...)Tamtam koppelt slim een serieuze, volwassen boodschap aan hartverwarmend kinderlijk vermaak. NRC Handelsblad

"De mooiste kleine voorstelling is "To Have Or Not To have" van TAMTAM, dat met zijn Objectomania theater al vaker op de Boulevard stond. In een zandbak raken afgedankte voorwerpen slaags met elkaar om een zakje dat een vogel in het zand heeft laten vallen. Gérard Schiphorst en Marije van der Sande bespelen met verve, nijptang, grasschaar, muurankers en tal van andere voorwerpen. Met hun prachtige mimiek versterken de spelers de opgewonden bewegingen van de voorwerpen in het zand. Grappig en vindingrijk, maar het spel zet ook aan het denken over hebzucht en het ontstaan van oorlog" Brabants Dagblad

"Een voorstelling die je vanaf het begin meezuigt in een zonder tekst verteld verhaal. (...) Een cross-over van theater, beeldende kunst en muziek. " NRC Next

"In een lange bak vol zand, speelt zich een bijzonder visueel verhaal af, waar je ademloos naar blijft kijken."Noorderzon Times

 

Over Survival or how to survive Murphy’s law
 "Goed voorbeeld van een fraaie samensmelting van vorm, inhoud, ritme, engagement (...) verbazingwekkend hoe TAMTAM met kleine materie grote emoties weet op te roepen en de verbeelding weet te masseren." (Anette Embregts, recensenteVolkskrant )
" Een voorstelling waar veel om valt te lachen, maar wel met kiespijn, want leuk is het allemaal niet, wat het hoofdpersonage K. meemaakt.(...) je kunt maar net de aandrang onderdrukken om te roepen:" K., Doe iets!" " (Het Parool )
 "Hoe snel kan een theaterpubliekgehecht raken aan een naamloos poppetje van zo'n twintig centimeter hoog dat geen woord uitbrengt? Heel snel, bewijst de nieuwe voorstelling van Objektentheater TAMTAM. (...) Hoorbaar leeft het theaterpubliek met hem mee. Het poppetje vecht voor uiterst menselijke waarden, die steeds schaarser worden in onze ijverig volgebouwde wereld: ademruimte en privacy. (Marijn van der Jagt, Vrij Nederland)
" Na het zien van deze voorstelling kijk je anders naar je strijkijzer (De Stentor)

School

TAMTAM's vorm van beeldend theater maakt alweer school bij een nieuwe generatie van theatermakers en poppenspelers. Gérard regisseerde de jonge poppenspeler Leo Peterse en begeleidde een aantal jonge makers van de werkplaats De Proeve. Samen met Marije gaf hij een aantal maal les op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en geven ze regelmatig workshops zowel in Nederland als in het buitenland:

-Sibiu, Roemenie (2007) (Culturele hoofdstad Europa) Met gezelschap Gong: voorstelling gemaakt in 1 week

-Ravenna, Italië, (2001) Workshop en lezing voor studenten theater
-HKU Utrecht: Winteracademie 1998 en 1999: 5 daagse workshop voor studenten acteursopleiding

-Johannesburg, Zuid Afrika (1997) 5 daagse Workshop voor poppenspelers en studenten theater

-Riga, Letland (1996) 5 daagse Workshop voor poppenspelers van het ex-staatspoppentheater

-Suriname (1991) 5 daagse Workshop voor Surinaamse poppenspelers en theatermakers

Meer dan theater
De voorstellingen zijn vaak cross-overs tussen verschillende disciplines.Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de beide vaste medewerkers van TAMTAM meer interessante dingen in andere kunstvormen doen.

Gérard Schiphorst maakt naast het bedenken, bouwen regisseren en spelen van de voorstellingen ook alle muziek en video. Hij bedacht naar aanleiding van de vuurwerkramp in Enschede Safe Electronic Fireworks dat in de oudejaarsnacht van 2000 live werd uitgevoerd. Hij maakt elektronische muziek in de blues 'n dance act Sam Exit en in diverse ad-hoc projecten. Voor Theaterfestival Boulevard in Den Bosch maakte hij de animatiefilm met objecten De Tuin Der Dingen gebaseerd op het werk van Jeroen Bosch en voor de techno dansact Dreamspeed een videoclip. Voor de Schaubudensommer in Dresden maakte hij de film Scars of the city met bijna abstracte beelden afkomstig van muren, straten en stoepen uit Toulouse, Genua en Dresden.

Voor de expositie Found Objects maakte hij een aantal grotere objecten waarvan sommige met video.

Hij bedacht het poëzieprogramma Dichter in de Boot voor de Deventer Boekenmarkt, en de muzikale act Rock Da Bike voor het festival 3days ON met een combinatie van blues en objectgeluiden. 

 

Marije van der Sande maakte in 2003 haar eerste solovoorstelling in samenwerking met schrijver en beeldend kunstenaar Wim Hofman. Daarin is een duidelijke invloed waarneembaar van haar beeldende werk. Dat maakt ze van gevonden oud roest en andere vindsels. Kleine breekbare assemblages met een duidelijk verhalend karakter. Daarnaast schreef ze het eerste Gouden Boekje van de nieuwe serie, dat in 2004 verschenen is: Het Bed Van Tim. Onlangs verscheen het tweede Gouden boekje van haar hand: De Draaimolen. Voor de expositie Found Objects maakte ze een serie kleine objectschilderijtjes. Samen met Gérard exposeerde ze in het Kunstenlab in Deventer in een speciaal door hun ingerichte zaal voor het kinderkunstproject Kunstzappen, en in 2005 is de Kinderkunstmap Boekie-Boekie verschenen met als thema recycling waaraan TAMTAM ook een belangrijke beeldende bijdrage heeft geleverd.

Voor het 15e internationale figurentheaterfestival in Nürnberg/Fürth/Erlangen in 2005 werden Marije en Gérard gevraagd in de foyer van het Nürnbergse centrum van het festival, de Tafelhalle, te exposeren. Ze toonden daar een twintigtal kleine en grotere werken waarvan de pratende Bush-astronaut de krantekoppen haalde.

In 2007 had Marije haar eerste grote solo-expositie van objectkunst in Galerie De Kunsten in Deventer.

2009 begon met de expositie bij boekhandel Praamstra te Deventer van beeldend werk van beiden.